Essays

Zwerm-intelligentie

Home - Columns - Politiek en maatschappij - Filosofie en psychologie - Wetenschap - Cursussen - Computer - Diversen | Printversie

(nautische historie zeiltijd - historie stoomtijd - zeilcursus - motorbootcursus - evolutieleer - evolutie mens - groepsgedrag)


(Source Wikimedia Commons - Verantwoording/Acknowledgement) Enkele mieren slaan een brug van levende mieren om het leger in staat te stellen een moeilijke passage te nemen. Een kort sciencefiction verhaal dat speculeert over de mogelijkheid van aliens met een hoogontwikkelde zwerm-intelligentie.
De vernietiging van de Troi-zwerm New Londen, 21 augustus 2153 U bent ingelogd in de Centrale Computer en u vraagt historische informatie op over de Troi. De trieste geschiedenis met de Troi-zwerm laat zich wellicht het best beschrijven aan de hand van de vertaalboxen van onze galactische diplomatieke dienst. De Galactisch-Engelse bijdragen van onze eigen onderhandelaars werden niet door de vertaalbox-recorder opgenomen omdat de box zichzelf alleen activeert als hij een vreemde taal hoort. Zij zijn in deze transcriptie aangeduid met een reeks puntjes. Vertaalbox - 1 (1e radio-contact met de expeditiekruiser "Explorer") /..... / Wij zijn Troi. Na vele turn-overs van oorlogvoeren met de andere zwermen zijn wij het enige nog resterende volk van onze soort. Beschouw dat als een teken van kracht. /..... / Waarom wij elkaar bestreden? Wel, wij hadden geen natuurlijke vijanden meer en de planeet kon de snel groeiende zwermen niet langer voorzien van grondstoffen en energie, of zelfs maar van voedsel en water. /..... / U wilt weten wat een turn-over is? Dat is onze eenheid van tijd. Het is de tijd die ons organisme nodig heeft om al haar zwerm-elementen te vervangen. /..... / Nee, wij kunnen u niet zeggen hoeveel aard-jaren dat is, want uw eenheid van tijd is astronomisch vastgelegd terwijl ons tijdsbesef gebonden is aan de leefomstandigheden. Zo werden er tijdens de laatste zwerm-oorlog zoveel elemen- ten vernietigd dat wij de reproductie sterk moesten opvoeren. Een turn-over kende toen dus een veel korter verloop dan in de lange tijd van vrede die ons volk gegund was toen wij als laatste zwerm waren overgebleven. En nu zijn wij dan op u gestuit, een zwerm die zich Mens noemt, en van een soort waarvan wij met onze scanners alleen deze ene zwerm hebben kunnen vinden. Maar, en dat verwart ons, zonder een spoor van de verwoestende zwerm-oorlogen die aan het bereiken van uw status vooraf moeten zijn gegaan. Dat maakt het voor ons moeilijk uw bedoelingen en uw militaire capaciteiten in te schatten, reden waarom wij besloten hebben op uw aanbod tot diplomatiek overleg in te gaan en uw verken- ningsschip vooralsnog in de kern van onze zwerm te dulden. /..... / Vertaalbox - 2 (2e contact aan boord van de "Explorer") /..... / Nee, wij vonden u niet bij toeval. Uw planeet straalt als een niet te missen knipperbol roekeloos haar data-verkeer de ruimte in en dat heeft ons ook in staat gesteld alvast wat informatie te verzamelen over uw planeet. /..... / Nee, onze geboorteplaneet kende geen soorten die beantwoorden aan uw idee van zoogdieren. Dat komt door de vroegtijdige dominantie van wat u een insect zou noemen. Door het veel grotere areaal voor flora was het zuurstofgehalte op onze planeet veel hoger dan bij u waardoor insecten bij ons al in een vroeg stadium van ontwikkeling gemakkelijk een lengte van twee meter konden bereiken. En dat is groot voor een insect die immers net als bij u geen longen heeft, maar ademt met behulp van een fijn vertakt stelsel van buisjes (tracheeën) dat de lucht zonder de tussen- komst van bloed direct bij de cellen brengt. En die tracheeën moeten kort zijn om te voorkómen dat er bij de ademhaling grotendeels "dode" lucht in zo'n buisje heen en weer wordt gepompt die niet bijdraagt aan de gaswisseling. Dus niet alleen het zware uitwendig chitine-skelet, maar vooral het tracheeën- stelsel beperkten de afmetingen. Het zuurstofgehalte van de atmosfeer was bij ons indertijd echter zeer hoog zodat er al vroeg relatief grote insecten ontstonden. Wij hebben wel fossielen gevonden van wat u reptielen zult noemen, maar die hebben het tegen de toen al dominante insecten niet gered. Zij stierven uit, lang voor het stadium van de primitieve eierleggende zoogdieren... U merkt wel dat wij van de evolutie van het aardse leven veel hebben geleerd over de randvoorwaar- den van onze eigen evolutie. /..... / Inderdaad, bij ons ontwikkelde er zich alleen bij een kleine vleugelloze insectachtige intelligentie (zie de bijlage). Klein om omvangrijke en dus intelligente zwermen mogelijk te maken, en zonder kwetsbare vleugels die het werktuiggebruik zouden kunnen belemmeren. /..... / Nee, onze geboorteplaneet is door de grootschalige technologische expansie (ontbossing, erosie en een dalend zuurstofgehalte) voor zeer grote zwermen onbewoonbaar geworden, vooral tijdens de laatste zwerm-oorlog. Wij moesten daarom de planeet voorgoed verlaten. /..... / Een zwervend bestaan tussen de sterren? Zo zou u het inderdaad kunnen noemen, maar u hoeft zich geen zorgen te maken. Uw wereld is weliswaar begeerlijk rijk aan op de meeste planeten schaars voorkomend vloeibaar water, maar bevat voor ons veel te weinig zuurstof om zonder de leefsystemen van het sterrenschip te kunnen overleven. Wij zijn hier wat ons betreft dan ook bijeen om op vreedzame wijze de galactische grenzen van onze invloedsferen af te bakenen. /..... / Wat bedoelt u dat u daarover niet zelfstandig beslissingen kunt nemen? Staat u dan niet in contact met uw zwerm? /..... / U staat alléén in contact met uw directe meerdere... Bedoelt u daarmee dat bij u de zwerm-koningin de lakens uitdeelt? /..... / Wat? Wordt de zwerm-koningin uit uw midden gekozen?!? Uw volk is bizar. /..... / (tegen zijn mede-onderhandelaar in een voor ons toen nog onbekend dialect: Moeten wij ons zorgen maken?) (en weer tegen onze onderhandelaars) Nee, bij ons is elke beslissing een zwerm-beslissing, in voortdurende wisselwerking met zoveel mogelijk zwerm-elementen en met een bijzondere rol voor de koningin, maar dan uitsluitend met betrekking tot de reproductie. Van de zwerm afgesneden elementen hebben geen bewustzijn, iets waar u minder last van lijkt te hebben... Wat onze soort onderscheidde van de andere insectachtigen op onze planeet was de evolutionaire sprong naar een verfijning en differentiatie van juist die zwerm-wisselwerking. Toen door dit evolutionair succes de zwermomvang spactaculair toenam genereerde dat vanzelf intelligentie en bewustzijn, net als bij uw laatste generatie computers. De laatste evolutionaire stap van onze soort was het vermogen element-klonten op te bouwen voor specifieke taken die een zwerm van kleine elementen fysiek niet aankan. Zoals op uw planeet de drijvende vlotten die de rode vuurmier bij overstromingen bouwt van zich aaneenhakende levende mieren. En zoals bij ons de reuzensoldaten en natuurlijk de hier voor u staande onderhandelaars die zijn opgebouwd uit grote aantallen nietige insecten. /..... / Ja, vroeger verliep de communicatie net als bij de mieren op uw wereld tactiel en chemisch, maar sinds de heugelijke tijden wordt het ook elektrisch gesimuleerd. /..... / Nee, u moet "heuglijke tijden" letterlijk zien. Het was namelijk het begin van onze centrale geheugenopslag. Daarvóór handelden wij volledig momentaan. /..... / Nee, dat is juist de reden waarom u zich over de continuïteit van deze onderhandelingen geen zorgen hoeft te maken. De zwerm-elementen zijn met inbegrip van meerdere koninginnen uiteraard uitwisselbaar en de volgende keer spreekt u mogelijk met andere onderhande- laars. Maar dat heeft niets te betekenen want ook al zijn onze afzonderlijke elementen onderhevig aan turn-over, sinds de heuglijke tijden is ons geheugen absoluut en heeft de zwerm een onsterfelijk bewustzijn. Maar is dat bij u anders, dan? /............... / Wij zijn er niet zeker van dat wij uw uitgebreide uitleg volledig hebben begrepen. Wat u zegt klinkt voor ons heel bizar en het concept verwart ons. /..... / Dat blijkt wel, ja. Overigens moeten wij u vragen de woorden "ik", "jij" en "hij" zoveel mogelijk te vermijden. Onze vertaalmachines kunnen die taalconstruc- ties niet aan. De zwerm filosofeert momenteel ook over de status van het woord "u" (het Galactisch- Engelse "you"). U lijkt er af en toe een zwerm-element mee aan te willen spreken in plaats van de gehele zwerm. Het zo aangesproken element dreigt daarmee los te drijven van de zwerm (in dialect: Wij merken dat onze elementen als gevolg van het zojuist door ons uitgesproken vermoeden door de hele zwerm heen gedesoriënteerd beginnen te raken. Moeten wij de onderhandelingen niet afbreken? ............... De zwerm heeft besloten: Om tijd te winnen en onze dreigende ineenstorting voor hen te verbergen moeten deze Mens-elementen geëlimineerd worden, samen met dit schip. Volgens onze scanners is hun boodschapper-sonde zojuist de hyperruimte binnen gegaan. Het duurt waarschijnlijk wel een paar turn-overs voordat Mens de situatie heeft ingeschat en een nieuw schip met onder- handelaars hier arriveert. En intussen kunnen wij ons in alle rust op de toestand bezinnen. Wij zullen Mens aanbieden het schip te vergoeden. Ontsteek de bom!) Vertaalbox - 3 (radio-bericht dat vlak voor de slag op de vloot werd ontvangen maar niet meer op tijd kon worden vertaald, ook al omdat het bericht wemelde van de dialecten alsof er een heel volk in paniek naar ons stond te roepen; na grondige bewerking komt de vertaalbox tot de volgende inter- pretatie) Hoewel wij verbaast zijn dat - en hoe snel - uw slagvloot op onze scanners verscheen, denken wij de situatie inmiddels voldoende te hebben geëvalueerd om een dreigend treffen voorkómen. Wij dachten dat wij bij onze vorige ontmoeting met opgebouwde element-klonten van doen hadden, het equivalent van onze eigen onderhandelaars. Maar wij begrijpen nu dat uw onderhandelaars vast samenhangende, autonome en bewust handelende zwermen waren. Dit inzicht heeft ons volk emo- tioneel tot rust gebracht, maar wij realiseren ons nu wel dat wij dus een schip vol zwermen hebben opgeblazen. Misschien is dat de reden waarom u niet tevreden bent met ons aanbod het schip te vergoeden? Probeert u alstublieft de fout vanuit ons standpunt te begrijpen door u te realiseren dat wij slechts schade dachten toe te brengen aan volledig vervangbare zwerm-elementen. Uit de door ons opnieuw bestudeerde informatie begrijpen wij nu dat wij bij de vertaling van het Galactisch-Engelse woord "cell" naar "element" (bestandsdeel) een interpretatiefout hebben gemaakt. Die fout komt voort uit ons onbegrip voor wat voor u en voor ons de kleinst denkbare biologische eenheid is. Wat u cellen noemt slaat blijkbaar niet op zwerm-elementen, de verschijningsvorm van onze en naar wij dachten ook van uw onderhandelaars, maar op hun biologische bouwstenen. Wij dachten dat het opblazen van uw schip voor u zoiets was als het stukkrabben van wat huidcellen. Wij willen u vragen onze excuses te aanvaarden, uw aanval af te breken en het diplomatiek overleg met ons te hervat... STOP - IN GODSNAAM, STOP... (hier brak de uitzending af) Nawoord De aard van de signaaloverdracht binnen de Troi-zwerm maakte haar niet alleen breedsprakig zoals bij een parlement met teveel fracties, maar ook te traag om ook maar de geringste kans te hebben tegen onze galactische kruisers. Zij werd in een oogwenk vernietigd.
Bijlage @ MK Zwerm-intelligentie is het probleemoplossend vermogen dat berust op samenhangend en doelgericht gedrag van de zwerm-elementen, zonder dat die zich daarvan bewust zijn en zonder dat dit gedrag vanuit een centrale leiding wordt aangestuurd (zelforganisatie). Bovenstaande afbeelding verklaart het principe van zwerm-intelligentie bij mieren: Stel dat twee mieren tegelijkertijd in noordelijke richting het nest verlaten waarna de ene (B) het ob- stakel linksom passeert en de andere (R) rechtsom. Zij vinden bij toeval dezelfde voedselbron en keren met het verzamelde voedsel naar het nest terug waarbij zij het door henzelf op de heenweg uitgezette geurspoor terug volgen. Maar omdat de route van B korter is die van R, zit er minder tijd tussen de passages van B waardoor zijn geurspoor sterker is dan dat van R. Een volgende mier die het geza- menlijke geurspoor volgt zal bij het opstakel kiezen voor het sterkste geurspoor, dat van B, en versterkt daarmee dat geurspoor nog verder. Overigens zijn er ook altijd mieren die van de geur-route afwijken en die dragen daarmee bij aan het optimaliseren van de route of aan het vinden van nieuwe voedsel- bronnen. Dit mechanisme werkt ook bij het vaststellen van de prioriteitenvolgorde in geval van meerdere voed- selbronnen met verschillen in richting, afstand, moeilijkheidsgraad en rijkdom van de bron. De waarde en de onderlinge afstemming van de variabelen worden op analoge wijze vertaald in de sterkte van het geurspoor. Zo verzamelt een mier zijn voedsel bij een rijke voedselbron sneller dan bij een arme bron en keert hij dus ook eerder naar het nest terug met hetzelfde gevolg als bij het vinden van een kortere route.
(Source Wikimedia Commons - Verantwoording/Acknowledgement) De rode vuurmier vormt in geval van een overstroming een vlot van levende mieren. Bepaalde mierensoorten staan bekend om hun meer complexe vormen van zwerm-gedrag, zoals land- bouw (het verbouwen van schimmels), veeteelt (het "melken" van luizen), roof (in naburige nesten), en slavernij (roof van de poppen van andere mierenvolken). Verder zien wij verregaande temperatuur- en vochtigheidsregulatie van het nest (de mierenhoop dient als zonnewarmte- en ventilatiekoepel, en het warmte-transport vindt plaats door in de zon opgewarmde mierenlijfjes en door beheerste ventilatie). En de rode vuurmier in het Braziliaanse regenwoud gaat in geval van overstroming zelfs over tot vlottenbouw. Zij vormen binnen enkele minuten drijvende plateaus met een boven- en een onderlaag van zich aaneen hakende levende mieren. Door het waterafstotende pantser en hun kleine haartjes worden de mieren in en tussen de twee lagen door een dun laagje lucht en kleine luchtbelletjes omgeven die hen in staat stellen weken tot maanden drijvend te overleven. Verantwoording/Acknowledgement Mierenleger slaat een brug van levende mieren Source Wikimedia Commons - Info - Photo Geoff Gallice, 2011, CC-BY Het principe van zwermintelligentie Own work Vlotten van levende rode vuurmieren Source Wikimedia Commons - Info - Foto Tjpatterson, 2007, CC-BY-SA / modified
Naar boven Meer essays


# menno kater - Zwerm-intelligentie
Advertenties