Essays

Privacy of controlestaat?

Home - Columns - Politiek en maatschappij - Filosofie en psychologie - Wetenschap - Cursussen - Computer - Diversen | Printversie

(nautische historie zeiltijd - historie stoomtijd - zeilcursus - motorbootcursus - evolutieleer - evolutie mens - groepsgedrag)



(Densmore No.2 ©Schrijf.be copywriting)


Onze democratie is gebouwd op de beginselen van de trias politica en de scheiding van kerk en staat.
De trias politica (scheiding der machten) suggereert dat de wetgevende macht (parlement), recht-
sprekende macht (rechters) en uitvoerende macht (het hele traject van regering tot aan politie en leger)
onafhankelijk van elkaar moeten functioneren, zowel in wet- en regelgeving als in het maatschappelijke
krachtenspel (persoonlijk meen ik bovendien dat het leger, en dus ook de marechaussee, onder een
eigen departement moet vallen en alleen bij rampen binnenlands mag worden ingezet).
Die scheiding is in Nederland echter niet volledig. De regering (de uitvoerende macht) neemt het 
initiatief tot wet- en regelgeving en het parlement (de wetgevende macht) beperkt zich tot het aan-
geven van de beleidsrichting. Daarbij kan het parlement de regering niet direct aansturen maar wel
controleren met als ultiem pressiemiddel de vertrouwensregel (Motie van Wantrouwen) die het haar
mogelijk maakt de regering naar huis te sturen. Deze inbreuk op de scheiding der machten werd
begaan om de snelheid in de besluitvorming te bespoedigen.
De scheiding van kerk en staat  heeft geen betrekking op het geloof op zich maar op de kerk als
instituut. 
[citaat uit het essay De ethiek van het recht en de inperking van de burgerrechten]

Een democratie is een wonder van evenwichtskunst en laat zich nog het best vergelijken met een
"plank op zijn kant": Je moet erbij blijven, want éénmaal uit balans is er geen houden meer aan.
Laten wij vooral voorkomen dat wij onze eigen rechtsstraat opblazen, en - aangestuurd door
politieke, ambtelijke of commerciële motieven - uit hysterie of desinteresse al te lichtvaardig onze
burgerrechten opgeven voor schijnveiligheid van een controlestaat. 
[citaat uit het essay De democratie als exportproduct]

De overheid ziet het niet meer als haar primaire taak de burger te beschermen, maar begint hem in toenemende mate te beschouwen als een risico voor zichzelf en voor de staatsveiligheid. Zij treedt ver buiten haar bevoegdheden door op niet eerder vertoonde schaal burgers, ondernemingen, overheids- instellingen, politici, parlementsleden, europarlementariërs en kabinetsleden te tappen, ook die van bevriende staten. Deze random verzamelde informatie wordt door computers geanalyseerd en met publieke informatie (abonnementen, lidmaatschappen, koopgedrag) en overheidsinformatie (fiscale informatie, WOZ, verkeersgegevens en uitstaande boetes) en sociale media aan elkaar gelinkt (= datamining) met het doel de burger in risicoprofielen in te delen. Daarmee wordt hij niet langer als een individu gezien dat onschuldig is tot het tegendeel bewezen is, maar als behorend tot een mogelijk criminele organisatie. En dat legitimeert de overheid meer gericht inlichtingen te verzamelen en naar een bovendrijvend individu toe te rechercheren zonder ook maar de minste aanwijzing van crimineel gedrag, maar louter omdat hij tot een groep behoort die statistisch wat meer crimineel verdrag vertoont dan gemiddeld. Het geschetste beeld is vooral verontrustend door het gebrek aan controle en transparantie, waar- door een burger geen inzage heeft in dit type besluitvorming of in het profiel waarop die besluitvorming is gebaseerd. Hij zal daardoor het bestaan van dat profiel noch de erin geslopen fouten kunnen aan- vechten. Een nog conservatieve schatting van 2% aan ambtelijke fouten (invoerfouten of fouten ontstaan door identiteits-fraude) geeft toch al gauw een paar honderdduizend slachtoffers die nooit zullen weten dat zij op grond van een geheim profiel een baan of een promotie zijn misgelopen of bepaalde voorzieningen hebben gemist (vgl. het openen van het Oostduitse Stasi-archief). De NRC van 16 januari 2014 berichtte dat staatssecretaris Teeven (VVD) met steun van zijn minister van Justitie Opstelten (VVD) een wetsvoorstel overwoog dat hem het recht geeft een verklaring van goed gedrag, nodig voor een groot aantal beroepen van leraar tot bankmedewerker, te weigeren op basis van het politiedossier, ook al heeft dat niet tot een vonnis geleid. Deze arrogantie van de macht bepaalt het lot van de burger waarbij het belang van minderheden worden opgeofferd aan dat van de meerderheid (of van de overheid), zonder zich te realiseren dat die minderheden uit individuele mensen bestaan. Om met Stalin te spreken: "Eén dode is een tragedie, een miljoen doden is statistiek." De waarde van een samenleving wordt bepaald door de wijze waarop de meerderheid met zijn minderheden omgaat. Er liggen behalve de gevolgen van datamining trouwens nog andere risico's in het bijhouden van databanken besloten. Uw gegevens kunnen immers ook in onbevoegde of zelfs criminele handen vallen, waardoor uw privéleven opeens op straat komt te liggen (youtube) of er opeens spook- afschrijvingen op uw bankrekening plaatsvinden (= identiteitsfraude), of waardoor u het slachtoffer kunt worden van afpersing. Of waardoor u beschuldigd wordt van betrokkenheid bij strafbare feiten die zijn gepleegd onder uw gestolen identiteit. Tot de domste platitudes van deze tijd behoort dan ook zonder enige twijfel de veelgehoorde uitspraak "Als je niets te verbergen hebt, hoef je ook niets te vrezen". Nog afgezien van het genoemde malafide gebruik van privégegevens en identiteitsfraude kunt u immers niet weten of u niets te verbergen zult hebben, omdat u niet weet waar de overheid of derden straks mogelijk naar op zoek zullen zijn. En als de samenleving tegen die tijd gecorrumpeerd blijkt te zijn, is het te laat. De in de trias politica verankerde rechten, die de burger moeten beschermen tegen willekeur en machtsmisbruik door de staat, komen regelmatig onder druk te staan. De waan van de dag regeert en de bevolking gaat daarin mee omdat de media onvoldoende afstand nemen van de vermeende veiligheidsrisico's en daarmee in feite op instigatie van die overheid de hysterie onderhouden die de overheid in staat stelt de afbraak van de burgerrechten door te zetten tot er een totalitair systeem resteert dat weinig meer van doen zal hebben met democratie. Wij kijken ernaar en wij laten het gewoon gebeuren. Het wordt overigens gaandeweg duidelijk dat oorlogen in de toekomst steeds meer het karakter van een cyberclash zullen hebben. Momenteel wordt al op aanzienlijke schaal gehackt en malware geplaatst om zo'n cyberoorlog voor te bereiden en om van toekomstige vijanden de verdediging tegen een virtuele first strike te testen, dan wel om onder het niveau van een echte oorlog in dreigende situaties te kunnen ingrijpen (vb. Amerikaanse acties tegen Iraanse kerncentrales). De nationale veiligheid genereert een toenemende intelligence-druk op burgers en bedrijven waarbij zoveel mogelijk mensen en organisaties in een profiel worden gedrukt. Bovendien schaalt men op opportunistische gronden onschuldige vormen van burgerlijk verzet op tot het niveau van terrorisme, louter met het doel de opsporingsbevoegdheden, liefs voor onbepaalde tijd, op te rekken en te legaliseren. Wij zijn bezig een staat binnen de staat te creëren en die staat niet onder transparante parlementaire controle. Hooguit van een bijzondere commissie die in feite gegijzeld wordt door de haar opgelegde geheimhoudingsplicht (de commissie stiekem). En als die informatie er toch eenmaal is, is het voor een overheid wel erg verleidelijk om louter op basis van een risicoprofiel, dus zonder enige verdenking van een strafbaar feit, een oriënterend vóór- onderzoek tegen een bovendrijvende burger te beginnen. Of om op basis van het profiel burgers preventief uit te sluiten van voorzieningen of bevoegdheden. En de ogenschijnlijke betrouwbaarheid van dergelijke systemen leidt gewoonlijk tot ambtelijke ver- blinding. Zo herinner ik mij een tandarts die door een zorgverzekeraar op basis van een behandelaars- profiel ervan werd beschuldigd teveel kunstgebitten te declareren. De man werkte naast een bejaarden- centrum...
Het zal u inmiddels duidelijk zijn dat ik van mening ben dat de voordelen van het inperken van onze burgerrechten in geen enkele verhouding staat tot de nadelen ervan. Maar mogelijk bent u al die kritiek zat, en vindt u dat ik dan ook maar eens met een positieve bijdrage moet komen? Welnu... 1. Ik zou ervoor willen pleiten alle databanken, die niet op transparante en vrijwillige basis zijn samen- gesteld, of waarvoor geen bestuurlijke noodzaak kan worden aangetoond, te vernietigen en de aan- leg ervan te verbieden, en tevens om die links tussen databanken die te risicovol zijn te verbreken. Ik begrijp ook wel dat wij niet meer in de jaren 50 leven en aangescherpte opsporingsbevoegdheden zullen moeten toestaan, maar wij zijn in onze hysterie en in onze cynische onverschilligheid te ver doorgeschoten. Vernietig overbodige informatie, en bij twijfel... ook vernietigen, want twijfel is onvol- doende reden om burgerrechten aan te tasten. Mocht de beveiliging van de resterende databanken falen, dan moet de beheerder civiel- en straf- rechterlijk aansprakelijk kunnen worden gesteld, ook voor eventuele immateriële schade. En misschien ook een parlementaire enquête, niet om voor deze wildgroei een zondebok te vinden, maar om de volgende generatie te leren hoe het niet moet. En, oh ja, kan George Orwell niet verplicht op de eindexamen-boekenlijst? 2. Om in geval van een realistische terreurdreiging toch over voldoende slagkracht te kunnen be- schikken zonder onze rechtsstaat blijvend aan te tasten, zouden wij voor een paradoxale oplossing kunnen kiezen, en wel door de burgerrechten te redden door ze aan te tasten... Wij zouden bij wet een gecontroleerde en tijdelijke opschorting van de burgerrechten met een gegarandeerde terugkeer naar de rechtsstaat mogelijk kunnen maken. Zo'n gegarandeerd tijdelijke uitzonderingstoestand is te verkiezen boven de huidige reactieve politiek met haar haastige, slordige en vooral onomkeerbare ad hoc wetgeving. Zo'n wet zou in mijn visie minimaal aan de volgende voorwaarden moeten voldoen. ▪Voor uitroepen van de uitzonderingstoestand is een 2/3 meerderheid van het parlement vereist. ▪Bij acute dreiging is een voorlopige proclamatie mogelijk, mits binnen 24 uur bij het parlement in stemming gebracht. ▪Na afwijzing door het parlement is voor hernieuwde aanvraag geen voorlopige proclamatie toe- gestaan. ▪De aanleiding en de doeleinden van de uitzonderingstoestand, als ook de extra bevoegdheden van de overheid moeten nauwkeurig worden omschreven. ▪De looptijd, uitgedrukt in tijd of in bereikte doeleinden, moet worden vastgelegd met een maximum van twee maanden. ▪Automatisch herstel van burgerrechten en rechtsstaat na expiratie van de uitzonderingstoestand. ▪Verlenging is alleen mogelijk door een telkens hernieuwd parlementsbesluit met 2/3 meerderheid. 3. Verminder de kans op identiteitsfraude voor uzelf, maar via u ook voor anderen, door uw antivirus- software, firewall en operating system up-to-date te houden. En verder door nooit op internet per- soonlijke en financiële informatie prijs te geven, hoe aantrekkelijk een aanbieding ook mag zijn, of hoe alarmerend en dwingend een mededeling ook op uw scherm verschijnt. Als u weet dat u de verleidingen van voordelige aanbiedingen niet kunt weerstaan of als u zich met computers onzeker voelt en bang bent fouten te maken, is opheffen van uw creditcard een probaat middel. Er zijn altijd andere manieren om te betalen, en anders moet u er gewoon vanaf zien. De prijs van het risico is momenteel echt te hoog. Elektronisch bankieren lijkt veilig, mits u een link naar de banksite op het bureaublad plaatst waar- door u niet door een typefout op een frauduleuze nep-site kunt komen die bedrieglijk veel op de echte lijkt. En reageer nooit op een mailtje dat van de bank lijkt te komen en waarin men u vraagt welke informatie dan ook in te voeren.
Tenslotte een motto? Wel, laten wij voorzichtiger zijn met het opgeven van rechten en met de opslag en het linken van gegevens, kortom laten wij zuinig zijn op onze rechtsstaat. Houd zicht op het doel bij het kiezen van de middelen, en denk aan die dichtregel van schilder/dichter Lucebert - "Alles van waarde is weerloos". Waaraan ik zou willen toevoegen dat weerbaarheid als doel in plaats van als middel, al wat van waarde is vernietigt.
Naar boven Meer essays


# menno kater - Privacy of controlestaat?