Essays

Manipulatie of censuur?

Home - Columns - Politiek en maatschappij - Filosofie en psychologie - Wetenschap - Cursussen - Computer - Diversen | Printversie

(nautische historie zeiltijd - historie stoomtijd - zeilcursus - motorbootcursus - evolutieleer - evolutie mens - groepsgedrag)



(Mignon No.2 ©Schrijf.be copywriting)

 (op basis van het boek "Het zijn net mensen" van Joris Luyendijk)

Zie ook het essay Hoe betrouwbaar zijn waarneming en informatie?.

Waar bent u wat informatievoorziening betreft beter af? In een systeem waarvan u weet dat alle infor- matie eerst door de zeef van de politieke censuur is gehaald, maar waarop u geleerd heeft te antici- peren? Of in een klimaat dat de vrijheid van meningsuiting en van drukpers zo hoog in het vaandel heeft staan dat niemand aan die waarden twijfelt, terwijl de informatiestromen in werkelijkheid onder controle staan van een beperkt aantal sleutelfiguren, die de wereld politiek, maatschappelijk en cultureel onopgemerkt voor u inkleuren. Opdat u voortaan zult weten in wat voor wereld u leeft.
Nieuws-presentatie Het gaat er voor een buitenlands correspondent om "er te zijn" en "het te hebben". Dat lijkt lastig, maar het valt erg mee. De chef redactie buitenland in Nederland heeft geen overzicht over het wereldgebeuren, maar wel over de productie van de persbureaus. Hij bepaalt zonder enige lokale kennis en geheel naar de waan van de dag wat in zijn krant of op het televisie-journaal het nieuws zal halen, en laat zich daarbij ook nog eens ondersteunen door een nauwelijks objectief te noemen voorselectie door de persbureaus die de nieuws-items voor hem bereidwillig voorzien van classificaties als "Breaking News", "Urgent" of "Update". Vervolgens word je als correspondent gebeld dat er wat speelt en waar je heen moet. Daarbij faxt of mailt men je direct maar het betreffende persbericht toe, waarna je geacht wordt vanuit de date-line (de plek waar het allemaal gebeurt) het persbericht in je eigen woorden te herhalen. De waarde van je bijdrage blijkt dus niet te worden bepaald door de kwaliteit van je analyse, maar door die date-line. Zonder date-line zou elke willekeurige medewerker vanuit Holland hetzelfde kunnen doen. En de correspondent hoeft in geval van een life-programma geen verrassingen te vrezen, want hij krijgt de vragen keurig tevoren toegespeeld. En tenslotte voorziet een "koppenmaker" je artikel van een door hem bedachte pakkende kop, die meer beoogt lezers te trekken dan de inhoud ervan te dekken. Het enige probleem is dat je voor het verwerven van die begeerde date-line wel een netwerk van schimmige figuren nodig hebt die voor veel geld snel de benodigde visa voor je kunnen regelen.
Analyses en reportages Dat ligt veel moeilijker dan bovengenoemde date-line. Je spreekt vaak de taal niet en bent dus voor achtergrond-informatie aangewezen op de persbureaus, CNN, de BBC, the Independent, the Guardian, the New Yorker, de New York Times, Al-Jazira, bepaal- de websites, gezaghebbende tijdschriften, en publikaties van de VN, het IMF en diverse denktanks. Allemaal informatie die je thuis ook voorhanden zou hebben gehad. En zij krijgen hun informatie vaak van dezelfde bronnen... Ook Lexis Nexis is een handige bron van voorgebakken informatie, een data-bank die tegen betaling artikelen van alle grote kranten kan leveren. Je aanwezigheid wordt dus eigenlijk alleen verantwoord door de date-line, de beschikking over de ter plaatse wonende Hollanders (expats), collega's, willekeurige voorbijgangers en zelfs hotelpersoneel. Locale media zijn waardeloos, want die worden door de overheid gecensureerd en gecontroleerd. Taxichauffeurs zijn over het algemeen de slechtste informanten, maar niet in de Arabische wereld. Daar zijn zij overdag vaak ambtenaar, en vormt de beslotenheid van de taxi een veilige omgeving voor een vertrouwelijk gesprek. Verder kun je gebruik maken van de gangbare "talking heads", figuren met gezag (VN-diplomaten, lokale wetenschappers, mensenrechtenactivisten) waaraan je een kwestie voorlegt, en waarvan je het commentaar, bij voorkeur voorzien van een krachtige quote, verwerkt in je artikel ("...aldus professor Johnson"). Een bijzonder soort talking heads wordt gevormd door de "donor darlings", door het westen betaalde (donor) mensenrechtenactivisten die voor buitenlandse correspondenten en bezoekende parlementa- riërs pakkende uitspraken doen vanuit de westerse visie (die hen immers betaalt). Bovendien werken zij nogal eens voor de geheime dienst, wat leidt tot een focus op uitspraken die journalist en overheid beide bevalt ("het grootste gevaar komt van het fundamentalisme", terwijl het meestal van het dictato- riale bewind zelf komt). Voor sommige vraaggesprekken ben je aangewezen op een "fixer", die voor veel geld een afspraak met je regelt en er eventueel ook bij tolkt. Overigens zal de geïnterviewde doorgaans voorzichtig ant- woorden omdat ook deze tolk nog wel eens wil bijklussen voor de geheime dienst. De antwoorden in het vraaggesprek kende je natuurlijk al van de tientallen interviews die je tevoren in de bestanden van Lexis Nexis hebt geraadpleegd (waar je overigens ook de vragen kunt vinden). Maar dat je het direct uit zijn mond hebt opgetekend geeft er de voor de nieuwsredactie noodzakelijke meerwaarde aan. Bij al deze interviews loop je het risico door overnemen van een partijdige woordkeuze sluipend en zonder dat je er erg in hebt je artikel zijn neutraliteit te ontnemen (terrorist of vrijheidsstrijder, en de keuze uit de kwalificaties bezette, betwiste, bevrijde of beveiligde gebieden). Uit het nieuws alléén, met zijn willekeur en onbetrouwbaarheid, zal men de regio dus niet leren ken- nen, laat staan begrijpen. Al was het maar omdat nieuwsbijdragen nooit spreken over het gewone leven dat immers voor de redacties geen nieuwswaarde heeft. En achtergrondartikelen verdwijnen naar een binnenpagina van het katern buitenland. Problematischer is echter dat vrijwel alle staten in het Midden-Oosten dictaturen zijn, waardoor ook de correspondent zelf geen idee heeft van de spanningen en van wat leeft onder de bevolking. Men is immers bang vrijuit te spreken, en als dat toch gebeurt is vrijwel nooit verificatie mogelijk omdat je geacht wordt je bron te beschermen. Eigenlijk bestaat de enige achtergrond-informatie die doorkomt uit "sprekende details" (aansprekende en gemakkelijk te verifiëren randinformatie), terwijl achtergrond juist voor de beschrijving van een dictatuur zo essentieel is. Bezette gebieden lijken in dit opzicht overigens sterk op dictaturen. In de ergste dictaturen, en Arabische landen zijn vaak dictaturen (het olieloze Libanon niet), word je een "minder" toegewezen. Een toezichthouder die je bij elke stap buiten de hotelkamerdeur vergezelt, en die voorkomt dat je met de juiste mensen spreekt of dat zij zinnige dingen gaan zeggen, en die je tenslotte nog moet betalen ook. Zoals je in die landen voor werkelijk alles smeergeld moet betalen, omdat je anders niet krijgt wat je wilt (een visum, een transit-verklaring, een afspraak), of er heel lang op moet wachten, of zelfs in moeilijkheden kunt komen. En wie je dan te spreken krijgt ziet in het westen over het algemeen een gevaarlijker vijand dan in het eigen dictatoriale bewind. Het succes van langdurige en consequente binnenlandse propaganda. Tenslotte heb je bij eventuele gevechtshandelingen de keuze op grote afstand van het strijdtoneel je vrijheid van berichtgeving te behouden, dan wel gecensureerd erbij te zijn als "embedded" journalist. Ook wie niet voor censuur kiest is elke voeling met het conflict, wat zelfs ter plaatse al moeilijk genoeg zou zijn geweest, onmogelijk. Je bent dan aangewezen op gemanipuleerde informatie en beelden van geënsceneerde uitingen van volkswoede, welke laatste hoogstens door de mand vallen als je de slachtoffers op verschillende zenders in steeds nieuwe settings routineus pakkende quotes ziet her- halen. Kortom, niet alleen het publiek wordt niet wijzer van de berichtgeving, de ervoor verantwoordelijke correspondent moet er ook maar een slag naar slaan.
Naar boven Meer essays


# menno kater - Manipulatie of censuur?
Advertenties