Essays

Computeren met een motorische beperking – Ziekte van Parkinson

Home - Columns - Politiek en maatschappij - Filosofie en psychologie - Wetenschap - Cursussen - Computer - Diversen | Printversie

(nautische historie zeiltijd - historie stoomtijd - zeilcursus - motorbootcursus - evolutieleer - evolutie mens - groepsgedrag)



(Hall (Boston) ©Schrijf.be copywriting)


Waarom?
Dit essay kwam op veler verzoek tot stand. Als ervaringsdeskundige met enige affectie tot computers
heb ik ruimschoots de tijd gehad na te denken aan welke eisen met name computer, monitor, muis en
keyboard voor een Parkinson-patiënt zouden moeten voldoen. En hoe daartoe geschikte instellingen en 
software ertoe zouden kunnen bijdragen de computer zo lang mogelijk voor hen toegankelijk te houden.

HardwareComputer Grofweg kunt u kiezen uit een vaste PC, een laptop, een tablet en een e-reader. Maar houd u mij ten goede, want er valt zowat elke paar maanden wel een nieuwe trend te bespeuren... Als u door uw handicap aan één plaats gebonden bent zou ik een vaste PC overwegen. Zij zijn goedkoper dan een laptop, hebben een veel groter beeldscherm, een ruim vormgegeven en gestandaardiseerd keyboard, en een muis. Bij een laptop liggende toetsen dicht op elkaar en volgen bij de indeling geen enkele standaard zodat u van uw type-diploma weinig plezier meer zult beleven. Bovendien heeft een vaste computer een muis in plaats van de voor motorisch gehandicapten nauwelijks hanteerbare cursorbesturing van een laptop. Mocht u toch tot een laptop besluiten, bij voorbeeld omdat hij mobiel is terwijl hij bijna net zoveel kan als een PC, schaf dan voor uw belangrijkste werkplek een externe inplugbare monitor, muis en keyboard aan. Maar mocht u dat nog even willen uitstellen, vergewis u er dan in ieder geval van dat uw laptop over de aansluitmogelijkheden voor dergelijke externe randapparatuur beschikt. En kies dan een laptop waarvan u de fingerpad gemakkelijk kunt uitzetten. Daarmee voorkomt u dat u met uw slecht gecoördineerde handen onbedoeld allerlei functie activeert of dat de cursor voortdurend weg- schiet. Bovendien kunt u dan de muis van de hand op het plateautje voor het toetsenbord afsteunen en dat werkt heel prettig bij mensen met een onrustige motoriek van de handen. Hoewel zij beperkt zijn in vergelijking met een PC en een laptop, zal voor velen van u een tablet en zelfs een e-reader een bruikbaar alternatief kunnen zijn. Met de e-reader kunt u weinig meer dan boeken, kranten etc. ophalen en lezen. Sommige hebben een browser en ingebouwde wifi om de teksten online te kunnen importeren. Een tablet kan meer, maar bij lange na niet kan wat een laptop aankan. Een tablet is goed in consu- meren (gegevens verzamelen, een kort tekstje schrijven) en een laptop beter is in creëren (uitgebreide teksten, grafisch werk en muziek aanmaken en bewerken). ▪Randapparatuur Hoewel iedere motorische beperking individueel (bij voorkeur samen met een ergotherapeut) moet worden beoordeeld, valt er over de randapparatuur toch wel wat in het algemeen te zeggen. Niettemin zou ik een ieder met klem willen adviseren niet zonder meer op welk advies dan ook in te gaan zonder de spullen persoonlijk in de winkel te hebben bekeken en uitgeprobeerd. Daarvoor moet u bij een verkooppunt zijn waar die dingen in grote diversiteit aan een kettinkje buiten de verpakking uitgestald liggen, dus zonder het personeel te moeten vragen de verpakkingen voor u te openen, want heus, zij blijven hooguit drie verpakkingen vriendelijk... Dan komt u uit op bedrijven als de MediaMarkt waar u rustig kunt rondscharrelen zonder dat er ook maar een hond naar u omkijkt.
© MK Muis met toetsen die binnen de behuizing vallen -Muis Kies een optische, maar geen draadloze muis. Die goedkope wielmuizen zijn zeer onderhouds- gevoelig (het lijken wel stofzuigers), en bij de wireless modellen komt u op de meest ongelukkige momenten voor lege batterijen te staan en de zorgvuldig voor dat doel weggelegde reserve-batterijen zitten dan steevast in de i-pod van uw dochter. Maar nog veel belangrijker is dat die batterijen de muis zwaarder maken, en elk extra gewicht maakt dat hij stroever loopt, wat immers toch al een pro- bleem is door de typische Parkinson-freezing en door de met uw handicap toenemende neiging de hand op de muis af te steunen. Om dan onbedoeld klikken te voorkomen, vooral met de rechter muis- toets, is het van groot belang een muis te kiezen waarvan de toetsen binnen de muis-behuizing val- len. De pink en de ringvinger zullen nu op de behuizing en niet op de toets drukken wanneer uw hand weer eens uitschiet of op de muis "vastvriest".
© MK Een pen-muis Werkt u veel grafisch, dan valt naast een gewone muis de aanschaf van een pen-vormige muis te overwegen, met of zonder speciale mousepad. De hand krijgt daarmee steun op de ondergrond en onbedoelde muisklikken zijn zo goed als uitgesloten. De pen-punt geldt voor de linker muistoets, en de andere met de duim te bedienen toetsen zijn meestal te programmeren tot scroll- en rechter muis- toets. En anders is misschien een speciaal gevormde ergonomische muis dan wat voor u. Zij worden in meerdere maten geleverd en bieden veel steun aan de buitenkant van de hand, maar ik zou er eerst eens één lenen want zij zijn nogal duur. Een vast PC en een laptop met touch-screen lijkt mij voor een Parkinson-patiënt geen zinvolle vervanging voor de muis omdat de tremor vaak juist bij geheven arm het sterkst is. Bij een op schoot bediend tablet is dat geen bezwaar.
© MK Chiclet keyboard -Keyboard Veel mensen met een motorische beperking klagen dat de toetsen van een keyboard na enige tijd stroef beginnen te lopen, vooral als zij die toetsen scheef of excentrisch indrukken. En dat de toets bij iets zijdelingse druk niet loskomt en ingedrukt lijkt te gaan "kleven". Wat wij nodig hebben is een keyboard met toetsen als bij een calculator, met een kort indruk-traject en een duidelijke klik. Apple maakt zulke toetsenborden, maar ik vond diverse goedkopere toetsenborden voor windows die goed aan deze eisen voldoen. De meeste laptops hebben overigens ook een goed functionerend keyboard. Kies ten behoeve van de compatibiliteit met de meeste andere gebruikers een QWERTY-keyboard (eerste rij letters linksboven) in de VS-international layout. Geen Britse layout (die met het pond-teken boven de 3) omdat die niet beschikken over de mogelijkheid bijvoorbeeld een "ê" te maken door achtereenvolgens indrukken van ^ en e. Men noemt dit dode toetsen omdat zij bij éénmaal indrukken niets lijken te doen en pas effect sorteren als u daarna een klinker of de Spacebar indrukt. Om dezelfde reden zou ik kiezen voor een numeriek blok en twee horizontale rijen besturingstoetsen met Insert-Home-PgUp en Del-End-PgDn (verticaal went nooit als u zoals haast iedereen aan hori- zontaal gewend bent). Programmeerbaar is natuurlijk handig, net als een basic set multimediatoetsen, maar hou het verder sober, zonder overbodige toetsen en ergonomische golvingen die een keyboard alleen maar groter maken. Wireless modellen hebben overigens geen indicator-lichtje voor de CapsLock wat is lastig is bij het intypen van wachtwoorden, reden waarom U daar op het scherm onder het invoervak vaak voor wordt gewaarschuwd. Soms is het mogelijk de CapsLock uit te zetten.
Configuratie De meeste mensen werken met de configuratie waarin hun computer werd aangeleverd, maar het is bij een motorische beperking beslist zinvol toch nog eens naar de configuratie van de randapparatuur te gaan kijken. Ik ga daarbij uit van Windows. Klik op: “Deze Computer“ - “Configuratiescherm“ Hier kunt u diverse snelheden aanpassen, en u kunt het effect van een wijziging ook hier uittesten. ▪Muis Klik op: “Muis“, waarna Tabblad “Knoppen“ - stel de schuif van de dubbelkliksnelheid in. Tabblad “Opties voor de aanwijzer“ - stel de schuif van de bewegingssnelheid in. Als u vaak ongewild met de rechter muistoets klikt, kunt u deze bij sommige muistypen uitschakelen en de rechter-muisklik vervangen door de keyboard-toetscombinatie Shift+F10. U kunt de muistoets- functies ook omwisselen zodat het contextmenu niet steeds opkomt, maar u loopt dan wel meer risico ongewild iets te activeren. ▪Keyboard Klik op: “Toetsenbord“, waarna Tabblad “Snelheid“ - Stel de schuif van de herhaalvertraging in. Stel de schuif van de herhaalsnelheid in. Zet de knippersnelheid om reden van een rustiger beeld op 1 sec. Klik op: “Toegankelijkheidsopties“, waarna Tabblad “Toetsenbord“ - vinkje bij "Schakeltoetsen gebruiken" waardoor CapsLock een akoestisch alarm krijgt. Wie vaak last heeft van niet doorkomende of juist onbedoeld dubbele toetsindrukken, zou kunnen overwegen alle toetsen een geluidssignaal mee te geven. Samen met bovenstaand alarm voor CapsLoc geeft dat een enorme verbetering. Voorbeelden van dergelijke software zijn ClicKey, Kclick en Qwertick, alle drie freeware die geen installatie vergt. ClicKey vind ik zelf het prettigst. Download het gratis op dit web-adres en plaats een link naar het exe-bestand op het Bureaublad (rechter muistoets op het Bureaublad - Nieuw etc.). Dubbelklik vervolgens op het icoon, check het geluid door de letters a t/m z in te toetsen en activeer uw keuze met Set (kies voor Remove om het geluid uit te zetten, of druk op de Mute-toets van uw keyboard om het tijdelijk te cancelen). De weergave loopt via de geluidskaart, dus let op de volumeregeling en op Mute. Voor de blind-type oriëntatie in het blok van de besturingstoetsen blijkt het heel handig bepaalde toetsen te voorzien van een transparante zelfklevende "glasbuffer" (Deltafix, ijzerhandel). Zo plakte ik er zelf enkele op de toetsen Enter, End en PijlNeer. ▪Monitor Klik op: Beeldscherm, waarna Tabblad “Instellingen“ - Kies één van de lagere resoluties. Die zijn niet alleen gemakkelijker uit te lezen, maar zijn ook meer toegankelijk als de fijne motoriek het laat afweten. Veel computers worden aangeleverd met een geavanceerde videokaart die u beter kunt configureren door met de rechter muistoets in het vrije veld van het bureaublad te klikken en de aanwijzingen van het context-menu te volgen. Als het gezichtsvermogen achteruit gaat, blijkt een lage resolutie vaak prettig in het gebruik. Wanneer zo'n resolutie echter lager is dan de "ingebouwde schaal" van het beeldscherm kan een niet goed passend beeld alleen passend worden gemaakt door het op te rekken. Mogelijk past een andere resolutie dan beter, en anders kunt u uw beeldscherm in een lage resolutie boven de ingebouwde schaal configureren zodat het beeld waar nodig met zwarte balken in de juiste proporties passend kan worden gemaakt.
Muissparend werken De muis geeft bij een motorische beperking (tremor, aansturing en freezing) doorgaans meer pro- blemen dan het keyboard, reden voor enkele "muissparende" voorstellen. ▪Numeriek blok van het keyboard als muis gebruiken Na onderstaande configuratie kunt u na indrukken van NumLock de muis-aanwijzer besturen met de cijfertoetsen van het numeriek blok (ìn de verkenner selecteert u de regel met de numerieke toets 5). De muistoetsen en het scrollen worden echter niet ondersteund, reden waarom ik deze feature op zichzelf staand maar beperkt zinvol vind. In combinatie met de toetscombinaties van de volgende paragraaf (na selecteren met toets 5) kan deze configuratie echter wel degelijk waardevol zijn. Klik op: “Deze Computer“ - “Configuratiescherm“ - “Toegankelijkheidsopties“ - tabblad “Muis“, waarna - Vinkje bij "Muistoetsen gebruiken". - Klik op Instellingen, en stel de schuiven van topsnelheid en versnelling op één streepje van rechts. Keyboard toetscombinaties Als uw geheugen het nog toelaat en u regelmatig achter de computer te vinden bent, is het raadzaam enkele veel voorkomende muis-handelingen te vervangen door toetscombinaties op het keyboard (vb. Ctrl+W en Alt+F4 in plaats van steeds weer op dat kleine kruisje rechtsboven te klikken, of Alt+PijlLinks als u een scherm terug wilt gaan). De belangrijkste toetscombinaties vindt u in de tabel die u op deze link kunt downloaden. Bezit u een programmeerbaar keyboard, dan kunt u daarmee ook eigen combinaties aanmaken. ▪Muissparende add-on voor de browser Als u de gratis open source browser Mozilla Firefox gebruikt zou ik u willen adviseren de add-on LoL te installeren, en anders is dit een zeer goede reden op deze browser over te gaan. U vindt de browser op dit web-adres, en haalt na installatie de add-on als volgt binnen: Klik op “Extra” - “Add-ons” - “Add-ons verkrijgen” - door alle add-ons bladeren - etc. Als u na installatie van de add-on binnen de browser op de Spacebar drukt en deze ingedrukt houdt, verschijnt er bij elke te activeren link een getal. Als u met nog altijd ingedrukte Spacebar het getal bij de te kiezen link intypt wordt dat getal donkergrijs. Laat u de Spacebar daarna los, dan opent u daar- mee de betreffende link. Geheel muisvrij. Werd het verkeerde getal grijs (vb. door een type-fout), druk dan met nog steeds ingedrukte Spacebar op Escape en laat dan pas de Spacebar los. Hierdoor blijft u op de pagina staan en kunt u het nog eens proberen. Bij sommige sites blijken de getallen uit de pas te lopen waardoor het nodig is een getal 1 à 2 regels hoger dan de link aan te klikken (een korte rondblik over de pagina zet u doorgaans snel op het goede spoor).
Naar boven Meer essays


# menno kater - Computeren met een motorische beperking - Ziekte van Parkinson
Advertenties