Essays

Additieve programmering, de strategie achter psychotherapie

Home - Columns - Politiek en maatschappij - Filosofie en psychologie - Wetenschap - Cursussen - Computer - Diversen | Printversie

(nautische historie zeiltijd - historie stoomtijd - zeilcursus - motorbootcursus - evolutieleer - evolutie mens - groepsgedrag)



(Underwood No.3 ©Schrijf.be copywriting)


Inleiding

Wij hebben in feite geen idee hoe de wereld om ons heen er nu écht uitziet. Wij nemen er slechts
fragmenten van waar, en ons brein confabuleert zich er vervolgens met flair doorheen in een poging
er een overtuigende, maar in werkelijkheid opportunistische en gemakkelijk te manipuleren indruk
van continuïteit en beheersing aan te geven.

Wie zich afvraagt waar dit nu "helemaal over gaat" zou ik willen vragen eerst kennis te nemen van
het essay Hoe betrouwbaar zijn waarneming en informatie? (en dan het eerste kwart van het essay),
waarin wordt gesteld dat onze perceptie van beeld en tijd fragmentarisch is en pas achteraf wordt
gecompleteerd tot een vullend beeld en een continue tijdbeleving.
En waarin wordt geconcludeerd dat ons brein als diepgeprogrammeerde biologische reflex-machine
ons handelen achteraf voorziet van de illusie dat wij er de regie over voeren. Wie over dit laatste meer
wil weten kan eventueel terecht bij het essay Vrije wil versus na-ijlend bewustzijn.
Maar wie met deze toelichting genoegen neemt kan natuurlijk ook gewoon doorlezen...

Het laatstgenoemde essay lijkt wat deterministisch, maar laat ook zien waar mogelijk ruimte ligt om in
te grijpen. Namelijk in de sequentie van kleine aan evaluatie blootgestelde deelbesluiten waaruit een
complexe handeling is opgebouwd, want die evaluatie draagt bij aan de levenslang voortgaande
programmering voor soortgelijke beslismomenten. Het essay sluit dan ook af met (citaat):
"Dit impliceert dat iemand ter verantwoording roepen, straffen of dreigen, en anderzijds onderwijzen,
belonen, bevestigen of in psychotherapie nemen, kortom additieve programmering, zinvol is omdat
het een bijdrage levert aan de levenslange conditionering"
 
Maar een dergelijke afsluiting schreeuwt gewoon om een "follow up". Bij deze dan. 

Additieve programmering Voor de invulling van de perceptie-gaten en voor de keuzen bij deelbesluiten putten wij uit het reservoir van ervaringen bij vergelijkbare situaties in het verleden. De keuze die ons brein uit deze geheugenbank maakt, wordt bepaald door evaluatie van die ervaringen (hoe vaak succesvol?) en door de weging ervan (prioriteit). Het besluit welke geheugen-elementen worden gebruikt, vindt dus plaats op basis van een onder- bewust uitgevoerde risico-analyse die deel uitmaakt van een levenslang proces van cognitieve programmering. De interpretatie van een gestreept object in de savanne is gebaseerd op eerdere confrontaties met een dergelijk patroon. Ging het in het verleden 10 keer om hoog gras en 1 keer om een zebra, dan is de kans groot dat het patroon wordt gezien als gras. Een leeuw zal echter beter kijken omdat een zebra een prooidier is, en dus in de risicoanalyse (in dit geval aan de baten-kant) een hogere weging heeft. Was het in het verleden echter 10 maal sprake van gras en 1 maal van een tijger, dan wordt zo'n streeppatroon gezien als een tijger. De kans op een tijger is weliswaar klein, maar het risico is groot (risico = kans x gevolg), en dus krijgt de tijger een absolute weging, associatief verbonden met angst. Als het dan ook nog eens beweegt, krijgt het vanzelf meer aandacht omdat beweging "levend" sug- gereert en het dus sneller als gevaarlijk zal worden geïnterpreteerd. Proportionele angst is functioneel, omdat het de waarnemer alert houdt, maar als een bepaalde inter- pretatie een te zware weging krijgt, zoals bijvoorbeeld bij arachnofobie (angst voor spinnen) het geval is, dan is het proces ontspoord en is er sprake van pathologie. Aan de basis van neurosen ligt vaak angst, veroorzaakt door negatieve ervaringen of een tekort aan bevestiging. Die negatieve factoren komen in genoemde risico-analyse hoog te liggen. Deels omdat zij na hun ontstaan een leven lang zelfgenererend bevestigd werden, deels omdat negatieve ervaringen altijd een hogere risico-weging krijgen dan positieve. En daarmee beïnvloeden zij de invulling van de beeld- en tijd-gaten van ons fragmentarische geheugen, als ook de levenslang voortgaande programmering, in negatieve zin. Zo zal arachnofobie door griezelige jeugdervaringen elk stervormig patroontje tot het beeld van een spin completeren omdat de ermee verbonden angstgevoelens de weging ervan hebben opgedreven. Bij een met anderen gedeeld trauma kan invulling ook plaatsvinden vanuit gebeurtenissen die in werkelijkheid niet de patiënt zelf, maar een lotgenoot zijn overkomen. Dat zou kunnen verklaren waarom de psychologische problemen van kampslachtoffers vaak pas na vele jaren een acuut ka- rakter krijgen. Het geheugen heeft dan wat meer tijd nodig gehad om zichzelf te "beduvelen". Veel- zeggend is daarbij dat dit fenomeen zich op lange termijn ook bij hun hulpverleners kan voordoen.
Toepassing Additieve programmering als remedie tegen psychopathologische processen maakt in wezen ge- bruik van technieken die ingrijpen in het reservoir van ervaringen waarover wij beschikken om de gaten van onze perceptie in beeld, tijd en ervaring mee op te vullen. Additieve programmering vermindert de invloed van de pathogene ervaringen door het trauma te verdunnen, of door de weging ervan te verlagen. ▪Verdunning van het trauma Vb.: Toevoegen van random positieve ervaringen (aandacht geven, belonen, stimuleren en prijzen) ▪Verlaging van de weging Vb.: Verzadiging (herbeleving van een traumatische gebeurtenis) Relativering (de hond was niet zo groot als ik hem heb beleefd) Inzicht (mijn rotbroertje is net als ik een slachtoffer van de opvoeding) Zingeving (ik kan niet veel meer, maar heb nu wel meer tijd voor mijn leefomgeving) Interpretatie (dat ontslag biedt nieuwe kansen voor mijn vastgelopen leven) Verbinden aan een positieve associatie (vuur kan ook gezelligheid en warmte geven) Metafoor (een doormaakt trauma toegankelijk te maken) Informeren (correctie op desinformatie van relationele of maatschappelijke aard) etc... Voor wie dit vertrouwd in de oren klinkt, inderdaad, psychotherapie is de op additieve programmering gebaseerde methodiek die de risico-analyse in ons onderbewustzijn en daarmee ons oordeel, gedrag en welbevinden manipuleert. Het is de culturele uitwerkingsvorm van de biologisch georiënteerde additieve programmering, ofwel de tactiek binnen de strategie. De meerwaarde van additieve programmering is dat inzicht in de grondslag ervan beter duidelijk maakt waarom langdurige trauma's jaren van therapie vergen en waarom je nooit echt helemaal van een psychisch trauma geneest. Verder tilt het ons uit boven de soms heftig oplaaiende stammen- strijd onder psychotherapeuten doordat het ons duidelijk maakt waarom soms diametraal op elkaar staande opvattingen toch meestal wel min of meer blijken te werken. En het maakt duidelijk dat het succes van therapie niet zozeer afhangt van de gekozen vorm, als wel van de vraag in hoeverre een therapie de patiënt voorbereidt op zelfzorg. Maar als psychopathologie gevoelig is voor additieve programmering, dan is risicovol groepsgedrag dat wellicht ook. En dat appelleert aan de verantwoordelijkheid van kritisch toegeruste individuen groepsprocessen in een destabiliserende samenleving te duiden en te neutraliseren.
Naar boven Meer essays


# menno kater - Additieve programmering, de strategie achter psychotherapie
Advertenties